Şah İsmail. 17 Temmuz 1487’de Azerbaycan Erdebil’de doğdu, 23 Mayıs 1524’te burada öldü. Azerbaycan ve İran’da hüküm süren Safevi Hanedanı’nın kurucusu. Uzun yıllar tarikat eğitimi gördü. 14 yaşında Safeviler’in önderi olarak babasının yerini aldı. Ordusunu hızla büyüttü, bölgenin büyük bölümünü hakimiyetine aldı. 1514’te Çaldıran Ovası’da Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı Ordusu’na yenildi. Haremi ve hazinesini bırakıp kaçtı. Bugünkü Gürcistan topraklarında yaşayan aşiretleri egemenliğine alarak tekrar güçlendi. Safeviler ve Osmanlı arasındaki çekişme 100 yılı aşkın sürdü. Hatayî mahlasıyla şiir de yazan Şah İsmail, Nesimî’nin etkisindedir. Sade bir dil kullanmış ve hece vezniyle şiirler yazmıştır. Aruzla yazılmış ve Arapça Farsça şiirlerinden oluşan Hatayi Divanı da seçkin bir örnektir. 16. Yüzyılın ön önemli şairlerinden biri olarak gösterilir. Mesnevi türünde Dehname ve Nasihatname adlı iki eseri daha vardır.



Hakikat bir gizli sırdır

Hakikat bir gizli sırdır
Açabilirsen gel beri
Küfr içinde iman vardır
Seçebilirsen gel beri

Açıldı cennet kapusu
Lal-ü gevherdir yapusu
Kıldan incedir köprüsü
Geçebilirsen gel beri

Canımız melek canıdır
Tenimiz Selman tenidir
İçtiğim aslan kanıdır
İçebilirsen gel beri

Pirimden öğüt almışam
Üstadımdan ders almışam
Men kanadım bağlamışam
Uçabilirsen gel beri

Men bağçelerin gülüyem
Ayn-ı cem bülbülüyem
Kırk kapunun kilidiyem
Açabilirsen gel beri

Şah Hatayî’m eydür heman
Dağları bürüdü duman
İşte İncil, işte Kur’an
Seçebilirsen gel beri

Gönül seyranda gezerken

Gönül seyranda gezerken
Şah geldi araya
Hakk’a niyaz ederken
Bir engel düştü araya

Hakk’ın kapusundan girdim
Kendi vücudumu gördüm
Marifet kazanın kurdum
Aşkı kaynatan küreye

Muhabbet haslar hasıymış
Etmeyen Hakk’ın nesiymiş
Sevgi Hak sevgisi imiş
Erenler ne der buraya

Hele küşadın düşürdüm
Firkat kazanın taşırdım
Marifet aşın pişirdim
Tuzun tattırdım bereye

Hatayî der ihtiyarsız
Neyleyim dünyayı yârsız
Ol alemden bihabersiz
Tuz ekmek ister yaraya

EZEL BAHAR OLMAYINCA

Ezel bahar olmayınca
Kırmızı gül bitmez imiş
Kırmızı gul bitmeyince
Dertli bülbül ötmez imiş

Bülbül havastır ötmeye
Sarılıp güle yatmaya
Bahçevan gülü satmaya
Gül kadrini bilmez imiş

Bahçevan satma bu gülü
Haramdır parası pulu
Ağlatma dertli bülbülü
Gözyaşını silmez imiş

Can Hatayî’m ölmeyince
Tenin turab olmayınca
Dost dosttan ayrılmayınca
Dost kadrini bilmez imiş

Çekip bizi bu dergaha

Çekip bizi bu dergaha
Getirenin demine hu
İki gönül dirliğine
Yetirenin demine hu

Kudretten giymiş donunu
Hünkara dönmüş yönünü
Kalbinde kudret kinini
Sildirenin demine hu

Budur Hatayî demeyi
Zay olmaz mümin emeği
Geldi kırkların yemeği
Yedirenin demine hu

Ela gözlü pirim geldi

Ela gözlü pirim geldi
Duyan gelsin işte meydan
Dört kapısı kırk makamı
Bilen gelsin işte meydan

Hudey hudey dostlar hudey
Hudey hudey canlar hudey

Ben pirimi hak bilirim
Yoluna canım veririm
Dün doğdum bugün ölürüm
Ölen gelsin işte meydan

Hudey hudey dostlar hudey
Hudey hudey canlar hudey

Bağ olan yerde bağ olur
Gül olan yerde hav olur
Bu sitemler çok zor olur
Çeken gelsin işte meydan

Hudey hudey dostlar hudey
Hudey hudey canlar hudey

Şah Hatayî der sırrını
Ortaya koymuş serini
Nesîmî gibi derisini
Yüzen gelsin işte meydan

Hudey hudey dostlar hudey
Hudey hudey canlar hudey

Vardım kırklar yaylasına

Vardım kırklar yaylasına
Gel berü hey can dediler
Yüz sürdüm ayaklarına
Gir işte meydan dediler

Kırklar bir yerde durdular
Yerlerinden yer verdiler
Meydana sofra serdiler
El lokmaya sun dediler

Erenler gönlü ganidir
Yuduğu kalbi arıdır
Gelişin kandan beridir
Söyle ey ihvan dediler

Gir semaa bile oyna
Silinsin pak olsun ayna
Kırk yıl bir kazanda kayna
Daha çiğsin yan dediler

Gördüğünü gözün ile
Söyleme sen sözün ile
Ahdan sonra bizim ile
Öl sen de mihman dediler

Düşme dünya mihnetine
Talib ol Hak hazretine
Ab-ı kevser şerbetine
Parmacığın ban dediler

Şah Hatayi’m nedir halin
Dua edip kaldır elin
Kesegör gıybetten dilin
Cümlemiz yeksan dediler