Zeka geriliklerinin boyutları
Hafif Derecede Zeka Gerirliği

Zeka bölümü 50-69 arasında olanlar bu gruptadır. Bunlarda konuşma geriliği bir miktar vardır, fakat günlük konuşmaları yürütebilecek ve çok karmaşık olmayan günlük işleri yapabilecek düzeydedir. Motor gelişme genellikle normaldir. Kendi günlük gereksinlerini anlatabilirler ve günlük yaşama ilişkin bir çok işleri ( yeme, temizlik, giyinme, idrarını ve dışkısını tutabilme gibi) yardımsız görebilirç zeka sorunu okul öğrenimi sırasında belirgin olur. Bunlar ancak özel eğitimle ilkokulu bitirebilecek zeka düzeyi gösterirler. Fazla eğitim gerektirmeyen bir ortamda yaşayan ve işler görebilen hafif geri zekalı kişilerde büyük bir uyum sorunu olmayabilir. Psikolog gözetiminde aile ile birlikte danışmanlık almaları, çocuğun gelişimine olumlu katkı sağlayacaktır.

Orta Dereceli Zeka Geriliği

Zeka bölümü 35-49 arasında olanlar bu gurptadır. Bunlarda anlama ve dil yetisinde, kendine bakma ve motor becerilerinde gerilik vardır. Özel eğitim ile ikinci sınıf düzeyinde okuma, yazma ve saymayı öğrenebilirler. Basit yönermeleri anlayarak basit işleri denetim altında yürütebilirler ve çok karmaşık uyum gerektirmeyen sosyal etkinliklere katılabilirler. Fakat bu bireylerde yaşamları boyunca denetim gerekli olabilir...

Tüm zeka geriliklerinin yaklaşık %10'unu bu grup oluşturur.

Ağır Derece Zeka Geriliği

Zeka bölümü 20-34 arasında olanlar bu gruptadır. bunlarda belirgin motor gerilik vardır; dil yetileri geç ve çok az gelişir. Kendilerine bakımla ilgili çok basit bazı işleri yapabilmeyi öğrenebilirler. Genel olarak yaşam boyu başkalarının bakımına ve denetimine bağımlı kalırlar.

Çok Ağır Derecede Zeka Geriliği

Bunlarda zeka düzeyi 202nin altındadır. Çok basit yönergeleri ve açıklamaları güçlükle anlayabilirler. Çoğu ağır motor gerilik ve sakatlık nedeniyle haraketsiz kalır ya da ancak yardımla haraket ederler. Kendilerine bakacak durumda olmayıp, yemeleri, içmeleri, temizlikleri başkaları tarafından yaptırılır. Bunlarda beyin zedelenmesi fazla olup epilepsi, hareket, görme, işitme bozuklukları bulunabilir. Çoğunun yaşamı uzun sürmez.

Zeka geriliğinin yaygınlığı genel nüfusta %2 dolaylarında olduğu bilinmektedir fakat akraba evlilikleri, doğum ve bebeklik çağı travmaları, enfeksiyon ve beslenme bozukluklarının fazla olduğu toplumumuzda bu oranın daha yüksek olduğu kabul edilir.

Üstün zekaya sahip çocukların sergilediği özellikler

Üstün zekalı çocuklar, yaratıcılık, sanat, liderlik kapasitesi veya özel akademik alanlarda yaşıtlarına göre yüksek düzeyde motivasyon, performans ve görev sorumluluğu gösteren ve bu tür yetenekleri geliştirmek için uygun imkanlara gereksinim duyan çocuklardır. Üstün zekalı çocukların pek çok ayırt edici özellikleri vardır. En önemli yeteneklerinden biri kolaylıkla kavram oluşturabilmeleridir.

Çünkü, kavram oluşturma, soyut düşüncenin temelini oluşturur. Bu çocuklar zihinsel açıdan erken gelişirler ve ortalama çocuklardan daha çabuk öğrenirler. Sürekli soru sorarlar, meraklıdırlar, öğrenme ve bilgiye açlık duyarlar. Öğrenirken çözüme mantıksal değil çoğunlukla sezgisel olarak ulaşırlar.

Çeşitli alanlarda özel yetenekleri vardır, derin ve geniş ilgi alanlarına sahiptirler. İlgi alanlarına dikkatlerini yoğunlaştırarak yoğun motivasyon gösterebilirler. Düşünceleri akıcıdır; bir alanda öğrendiği konu ile bir başka alanda öğrendiği onu arasında akla yatkın ilişkiler kurabilirler. Karmaşık ve zor problemlerden hoşlanır ve yaşıtlarının çözemediği problemleri çözebilirler. Orijinal, yaratıcı ve girişkendirler.

Sorumluluk duyguları gelişmiştir, kendilerine güvenirler ve kolaylıkla sorumluluk alabilirler. Başkalarıyla kolayca işbirliği yaparlar. Yeni ve değişik durumlara kolay ve çabuk uyarlar. Genellikle yetişkinlerle iletişime girmeyi tercih ederler.

Üstün zekaya sahip çocuklar ile ilgili olumsuz olabilecek durumlar

Üstün zekalı çocuklarla ilgili olumsuz sayılabilecek bazı durumlar da mevcuttur. Bu çocuklar sosyal ve duygusal etkilere çok açıktır, ortalama toplumda görülenden daha sık olarak patoloji görülür (%20-25). Akademik açıdan başarılı kızlarda daha fazla depresyon, daha düşük özgüven ve daha fazla psikosomatik belirtilere rastlanır. Üstün yetenekli çocukların bir kısmının ise bazı alanlarda yaşıtlarından çok ileride oldukları halde bazı alanlarda geride kaldıkları görülür.

Çok başarılı olan bu çocuklarda düzensiz bir profile de rastlanır. Örneğin, 1000 çocukta yapılan bir çalışmada çocukların %95’inin matematik ya da sözel ilgi alanlarında güçlü uyumsuzluk gösterdikleri saptanmıştır. Dil sorunu olan çocukların ise yüksek düzeyde mekansal yetilere sahip oldukları görülür. Özellikle görsel sanatlarda başarılı olan çocukların sözel yetilerle mekansal yetileri arasında belirgin kopukluk vardır.

Üstün zekalı çocuklar özellikle eğitimle ilgili konularda olmak üzere bazı sıkıntılar yaşayabilirler. Bu çocukların bilgi, ilgi ve beceri düzeyleri ortalama öğrencilerin çok ilerisinde olduğundan ihtiyaçları kendi düzeyine uygun olarak karşılanmazsa çabuk sıkılır ve sınıfta huzursuz olurlar. Sınıfta konu işlenirken yanılgıyı bulmak, eleştiri, itiraz gibi davranışları öğretmenlerin olumsuz tepkisine neden olabilir. Bu çocukların imgesel etkinliklerinin güçlü olması nedeniyle imgesel yaşantılarını gerçek yaşantıları ile karşılaştırabilirler.

Böyle bir durumda çocuklara hem gerçeği hayalden ayırabilmeleri hem de imgelerini öncelikle yaratıcı etkinliklerde kullanabilmeleri için uzman psikologların desteğine ihtiyacı vardır. Bu çocuklar, kendilerini yaşıtlarıyla aynı seviyede görmediklerinden dışlanmışlık hissi yaşayarak içe kapanıklık geliştirebilirler ve arkadaş sayıları az olabilir. Üstün zekalı çocuklar, birbirleriyle çok etkili ve verimli bir iletişim kurabilirler ve böylece anlaşılmaz olma problemleriyle başa çıkabilirler.


Üstün zekalı çocukların doğru ölçeklerle saptanabilmesi için ve yukarıda sayılan sorunlar nedeniyle yanlış anlaşılmaması için uzman psikologların desteğine ve yönlendirmesine ihtiyaçları vardır.