Soru: Müslüman bilim adamlarının konuşmacı olarak bulunduğu bir panelde ezan için konuşmayı kesmemeleri dikkatimizi çekti. Yoksa İslâmı anlatan konuşmalar yapı¤yor olmaları ezanı dinlemelerine ruhsat verir mı?
Cevap: Normal ve anormal ölçülerini bir şeyin alışagelmesiyle tespiti herhalde hoş olmayan avamca bir hüküm olmalıdır. Bu açıdan bakıldığında -tabir hoş değil ama- İslâmın "İstiklâl Marşı" diyebileceğimiz ezan için durmayı ve dinlemeyi küçümsemek en-tellektüelliğin değil avamlığın bir belirtisi olmalıdır.
Fıkıh kitaplarımıza baktığımızda "Ezana İcabet" konusunda söylenenler arasında şunlar da vardır:
Ezana icabet aslında ezan¤la çağrılan namaza gitmektir ama bizzat ezanın sözlerini dinleyip müezzinin söylediklerini söylemek de icabetin bir parçasıdır. Hatta bu yüzdendir ki cünup olan kimse ezan okunurken onun sözlerini tekrarlar ama hayızlı ve nifaslı kadın tekrarlamaz çünkü onlar o hallerinde ezana asıl icabet sayılan namaza ehil değil¤lerdir.
Resulullah Efendimiz (sav):
"Ezanı duyduğunuzda müezzinin dediği gibi deyin" buyurur. Buna göre Hanefiler bununvacip olduğunu söylerler çünkü emir "vücup" ifade eder. Malikilerden bazıları ve Zahirilerin mezhebi de budur. İmam Malik Şafii Ahmed ve Hanefilerden Tahavinin de içinde bulunduğu cumhura göre sözle icabet vacip değil müstehaptır.
Kendi kendine Kur'an okuyan ve teşbih çeken kimse de bun¤ları bırakıp ezana icabet etmelidir. Ama mescidde (başkaları din¤lerken) Kur'an okuyan okumasına devam edebilir. Dini bir konuda konuşan ve vaaz eden de konuşmasına devam edebilir mi? Bunu açıklayan bir fıkıh ibaresine rastlamadım. Herhalde vaazlarda anlatılan şey Kur'an'ın açıklaması olduğu daha doğrusu olması gerektiği için ona kıyasla bu tür konuşmalar devam ettiriliyor olmalıdır. Bu açıdan bakıldığında İslâm'ın her hangi bir müessesesini ya da bir meselesini inceleyen seminerler ya da paneller de böyle sayılabilir. Zaten ezan esnasında konuşmanın mekruh olmadığı da söylenmiştir. Ama okunmakta olan ezana hiçbir türlü icabet etmemek bir an için olsun durup ona iştirak etme¤mek mahzursuzdur denemez. Bunun için elbette ezanın lahnsız tegannîsiz yani sünnet üzere okunan bir ezan olması gerekir. Böyle sünnet üzere olmayan ezanı dinlemek zorunlu değildir. Ayrıca hepsini dinlemesi gerekir diyenler varsa da sadece ilk duyduğu ezanı ya da sadece kendi mescidinin ezanını dinlemesi yeterli olur.